Η Χρυσούλα Δεμάγκου δημιουργεί ένα εικαστικό σύμπαν έντονα ιδιοσυγκρασιακό, όπου η ανθρώπινη μορφή λειτουργεί ως πεδίο συμβολικής εγγραφής, διαρκώς μεταβαλλόμενο και διαπερατό από ετερόκλητες αφηγήσεις. Η ζωγράφος φαίνεται να αντλεί από μια παράδοση που συνομιλεί με τον εξπρεσιονισμό και τη ναΐφ ζωγραφική, χωρίς ωστόσο να εγκλωβίζεται σε καμία από τις δύο. Το αποτέλεσμα είναι μια γλώσσα υβριδική, όπου το ακαδημαϊκό σχέδιο υπονομεύεται συνειδητά προς όφελος μιας πρωτογενούς, σχεδόν ενστικτώδους εικονοποιίας.

Το συνολικό έργο της Δεμάγκου -με ιστορικούς όρους- εντάσσεται σε μια διασταύρωση ρευμάτων του 20ού αιώνα που σχετίζονται με την επιστροφή στην αφήγηση και την εικονογραφική πυκνότητα μετά την κυριαρχία της αφαίρεσης. Συνομιλεί με τον μεταπολεμικό ευρωπαϊκό εξπρεσιονισμό, τον σουρεαλισμό, αλλά και με τάσεις όπως η Art Brut, το Kitch, και η Νέα Παραστατικότητα (Nouvelle Figuration). Η σχέση με τον σουρεαλισμό είναι ουσιαστική αλλά όχι δογματική. Δεν πρόκειται για υιοθέτηση των μεθόδων του ιστορικού σουρεαλισμού, αλλά για ενσωμάτωση της λογικής της συνειρμικής εικόνας και της συνύπαρξης ετερογενών στοιχείων. Η πολλαπλότητα των σκηνών μέσα στην ίδια επιφάνεια και η συγχώνευση ανθρώπινων και ζωικών μορφών παραπέμπουν σε μια εικονογραφία που αντλεί από το σουρεαλιστικό λεξιλόγιο, χωρίς να εντάσσεται οργανικά στο κίνημα. Η συγγένεια με τον εξπρεσιονισμό εντοπίζεται κυρίως στη διατήρηση της μορφής ως φορέα έντασης και νοήματος, σε αντίθεση με την πλήρη διάλυσή της που προτείνουν άλλες μοντερνιστικές κατευθύνσεις. Ωστόσο, η εργασία αυτή βρίσκεται χρονικά και αισθητικά πιο κοντά στις μεταγενέστερες αναβιώσεις του εξπρεσιονισμού, όπως αυτές εμφανίζονται στη μεταπολεμική Ευρώπη, όπου η μορφή επιστρέφει ως όχημα αφήγησης και όχι μόνο ως κραυγή.

Κεντρικό μοτίβο αποτελεί το σώμα, συχνά γυναικείο, το οποίο αντιμετωπίζεται ως δοχείο πολλαπλών εσωτερικών σκηνών. Σώματα που ανοίγουν, που φιλοξενούν άλλες μορφές, ζώα ή μικροαφηγήσεις, συγκροτούν μια εικονογραφία όπου το εσωτερικό και το εξωτερικό συγχέονται. Αυτή η διαπερατότητα υποδηλώνει μια αντίληψη του υποκειμένου ως κατακερματισμένου και ταυτόχρονα πολυφωνικού, σε διαρκή διαπραγμάτευση με το περιβάλλον του. Το βλέμμα του θεατή καλείται να περιηγηθεί σε αυτές τις εσωτερικές σκηνές, σαν να πρόκειται για μικρογραφικούς κόσμους εντός του μεγάλου. Η χρήση του χρώματος είναι εξίσου δηλωτική. Έντονες αντιθέσεις, συχνά ανάμεσα σε θερμά και ψυχρά πεδία, δημιουργούν μια αίσθηση ψυχικής έντασης. Το χρώμα δρα, επιτελεί μια λειτουργία σχεδόν δραματουργική, ενισχύοντας την αίσθηση μιας σκηνής όπου εκτυλίσσονται εσωτερικά δράματα.

Η συνύπαρξη ανθρώπινου και ζωικού στοιχείου υποδηλώνει μια επιστροφή σε αρχετυπικές καταστάσεις, όπου τα όρια ανάμεσα στα είδη παραμένουν ρευστά. Σε αυτό το πλαίσιο, η ζωγράφος φαίνεται να διερευνά μια προ-ορθολογική κατάσταση ύπαρξης, όπου το ένστικτο, το όνειρο και το φαντασιακό αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Συνθετικά, τα έργα χαρακτηρίζονται από μια σκόπιμη ασυμμετρία και μια σχεδόν παιδική προσέγγιση της προοπτικής. Ο χώρος δεν οργανώνεται σύμφωνα με τους κανόνες της αναγεννησιακής προοπτικής, αλλά αναπτύσσεται επίπεδα, με τα στοιχεία να τοποθετούνται το ένα δίπλα ή πάνω στο άλλο. Αυτή η επιλογή ενισχύει την αίσθηση του εσωτερικού τοπίου, όπου ο χρόνος και ο χώρος συμπυκνώνονται και συνυπάρχουν.

Σε επίπεδο ερμηνείας, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ζωγράφος αρθρώνει μια εικαστική αφήγηση γύρω από την ταυτότητα, τη μνήμη και το σώμα ως φορέα εμπειριών. Τα έργα δεν προσφέρονται για μονοσήμαντες αναγνώσεις. Αντίθετα, λειτουργούν ως ανοιχτά πεδία σημασίας, όπου το προσωπικό και το συλλογικό, το συνειδητό και το ασυνείδητο, συνυφαίνονται. Η εικαστική της γλώσσα, αν και φαινομενικά απλοϊκή, αποδεικνύεται πολυεπίπεδη, καλώντας τον θεατή σε μια εμπειρία που είναι ταυτόχρονα αισθητηριακή και στοχαστική.

Τέλος, δεν μπορεί να αγνοηθεί η σχέση με λαϊκές και παραδοσιακές μορφές εικόνας, λαογραφικά στοιχεία που παραπέμπουν στον Καραγκιόζη, ιδίως σε ό,τι αφορά τη συσσώρευση επιμέρους σκηνών και τη μη ιεραρχημένη οργάνωση της επιφάνειας. Αυτή η διάσταση εντάσσει το έργο σε μια ευρύτερη ιστορική γραμμή που συνδέει τον μοντερνισμό με τις λεγόμενες «πρωτόγονες» ή μη δυτικές παραδόσεις, όπως αυτές επανεκτιμήθηκαν από καλλιτέχνες του 20ού αιώνα.

–Πάρης Καπράλος
Εικαστικός Επιμελητής

____