Η ψυχογεωγραφία αποτελεί ένα καλλιτεχνικό και θεωρητικό ρεύμα που γεννήθηκε στη δεκαετία του 1950, όταν η Καταστασιακή Διεθνής, πρότεινε μια νέα θεώρηση του χώρου. Στη σύγχρονη εποχή, η ψυχογεωγραφία δεν έχει εκλείψει. Αντιθέτως, γνωρίζει νέα άνθηση, ιδίως στις εικαστικές τέχνες. Η αναβίωσή της εντοπίζεται σε πρακτικές που συνδυάζουν την προσωπική, με τη μαζική θεώρηση του χώρου με καλλιτεχνικά μέσα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, έχει αναδειχθεί η λεγόμενη “ψυχογεωγραφία με μελάνι”, μια εικαστική πρακτική που εστιάζει στην αποτύπωση της βιωματικής σχέσης του καλλιτέχνη με τον χώρο μέσω του μελανιού.
Η ψυχογεωγραφία με μελάνι δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει τον χώρο ρεαλιστικά, αλλά να καταγράψει τις εσωτερικές αντιδράσεις του δημιουργού απέναντι στον τόπο. Οι καλλιτέχνες περιπλανώνται σε αστικά ή φυσικά περιβάλλοντα, αφήνοντας τις εντυπώσεις τους να καθοδηγήσουν τις χειρονομίες τους πάνω στο χαρτί. Με χρήση μελανιού —ρευστού, απρόβλεπτου και άμεσου μέσου— δημιουργούν έργα που συχνά χαρακτηρίζονται από αφαιρετικές γραμμές, κηλίδες και εντάσεις. Αυτές οι μορφές δεν ανταποκρίνονται σε χάρτες με γεωμετρική ακρίβεια, αλλά σε χάρτες της ψυχικής και αισθητηριακής εμπειρίας.
Τα έργα που προκύπτουν μοιάζουν με παράξενα αποτυπώματα: αφηρημένα, συχνά ασπρόμαυρα ή μονόχρωμα, παραπέμπουν σε αυτόματη γραφή ή αφηρημένη έκφραση. Οι γραμμές μπορεί να υποδηλώνουν πορείες, βλέμματα ή συναισθηματικές εντάσεις, ενώ οι κηλίδες λειτουργούν σαν στιγμιαίες καταγραφές της εσωτερικής κατάστασης του καλλιτέχνη. Το χαρτί γίνεται τόπος συνάντησης του σώματος, της συνείδησης και του εξωτερικού περιβάλλοντος.
Στη σύγχρονη εικαστική σκηνή, αν και η ψυχογεωγραφία με μελάνι δεν συγκροτεί συνεκτικό καλλιτεχνικό ρεύμα με ορισμένα όρια, βρίσκουμε καλλιτέχνες που εργάζονται με παρόμοια εργαλεία και προσεγγίσεις. Η ψυχογεωγραφία με μελάνι είναι σήμερα περισσότερο μια μέθοδος, μια εσωτερική και αισθητηριακή προσέγγιση του χώρου, παρά ένα ενιαίο καλλιτεχνικό ρεύμα. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να εξερευνά την ένταση μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού τοπίου, διατηρώντας ζωντανό το πνεύμα της καταστασιακής διερεύνησης μέσα από τη δύναμη της εικόνας και της χειρονομίας.
–Πάρης Καπράλος, Επιμελητής Τέχνης
Ο Βρετανός καλλιτέχνης Gareth Fuller, γνωστός και ως Fuller, δημιουργεί περίπλοκους χειροποίητους χάρτες πόλεων και περιοχών που έχει εξερευνήσει. Τα έργα του, όπως το “London Town”, αποτυπώνουν την ψυχογεωγραφία των τόπων, συνδυάζοντας την προσωπική εμπειρία με την καλλιτεχνική έκφραση.
Η Κινέζα καλλιτέχνις Bingyi είναι γνωστή για τις τεράστιες ζωγραφιές της με μελάνι, στις οποίες συνεργάζεται με τις περιβαλλοντικές συνθήκες ενός συγκεκριμένου τόπου για να αποτυπώσει τις κλιματικές και τοπολογικές δυνάμεις που διαμορφώνουν το τοπίο. Τα έργα της καταγράφουν την ψυχογεωγραφία του φυσικού και αστικού περιβάλλοντος.
Η Βρετανίδα καλλιτέχνις Emma McNally δημιουργεί λεπτομερή, πυκνά σχέδια με μελάνι που παραπέμπουν σε χάρτες δαιδαλωδών υποδομών, δικτύων και ροών πληροφορίας. Τα έργα της μοιάζουν να απεικονίζουν φαντασιακά ή εσωτερικά τοπία, με μεγάλη ακρίβεια και ρυθμό, συνδυάζοντας τη γλώσσα της χαρτογράφησης με μια αφηρημένη, σχεδόν μουσική αίσθηση. Μέσα από την πρακτική της, εξερευνά την ένταση μεταξύ του συστήματος και του χάους, της πληροφορίας και της σιωπής, καθιστώντας την ψυχογεωγραφία εργαλείο αποτύπωσης τόσο του εξωτερικού όσο και του εσωτερικού κόσμου.
Ο Φώτης Σαγώνας, εικαστικός και αρχιτέκτονας γεννημένος στο Θέρμο το 1983, αναπτύσσει ένα διεπιστημονικό έργο που συνδυάζει τη ζωγραφική με την αρχιτεκτονική σκέψη και την τεχνολογία. Τα σχέδιά του με μελάνι χαρακτηρίζονται από πυκνές, αφαιρετικές γραμμές που θυμίζουν χάρτες ή δίκτυα, αποτυπώνοντας την ένταση και τη ροή του χώρου. Η πρακτική του αντλεί στοιχεία από την ψυχογεωγραφία, εξερευνώντας την υποκειμενική εμπειρία του χώρου και τη σχέση του σώματος με το περιβάλλον.Στα έργα του, όπως η σειρά “Ink & Blood / volume 1” (2010) και η έκθεση “Recent Works” (2016), ο Σαγώνας χρησιμοποιεί το μελάνι για να δημιουργήσει αφηρημένες απεικονίσεις που συνδυάζουν την αρχιτεκτονική δομή με την εσωτερική ψυχολογική ανταπόκριση. Οι γραμμές και οι μορφές στα έργα του λειτουργούν ως χαρτογραφήσεις συναισθημάτων και βιωμάτων, μετατρέποντας τον χώρο σε πεδίο ψυχικής ανάγνωσης.
Η Julie Mehretu, γεννημένη στην Αιθιοπία και εγκατεστημένη στη Νέα Υόρκη, δημιουργεί πολυστρωματικές συνθέσεις που συνδυάζουν αρχιτεκτονικά σχέδια, αφηρημένες χειρονομίες και στοιχεία ψυχογεωγραφίας. Τα έργα της αποτυπώνουν την κοινωνική συμπεριφορά και την ψυχογεωγραφία του χώρου, εξερευνώντας την πολυπλοκότητα της σύγχρονης εμπειρίας.
